Што знайшлі беларускія археолагі ў гэтым сезоне: мост, могілкі і страчаны касцёл
![Беларускія археолагі даводзяць, што гісторыя беларусаў сягае ўглыбіню вякоў](/sites/default/files/styles/gallery_main/public/2024-09/photo_2024-09-04_17-22-57.jpg.webp?itok=8fczmW8F)
Беларускія археолагі даводзяць, што гісторыя беларусаў сягае ўглыбіню вякоў / https://t.me/spadczyna
Гісторыя Беларусі значна глыбейшая і не пачынаецца з 1994 года або 1941-га, як гэта прадстаўляюць лекцыі Лукашэнкі і прапагандысцкія перадачы. Сёлетнія археалагічныя знаходкі гэта ярка падкрэсліваюць.
Еўрарадыё нагадвае, чым стаў адметны гэты год, якія знаходкі найцікавейшыя.
У Крэўскім замку быў мост?
Мястэчка Крэва, якое памятае Ягайлу, Гедыміна і Альгерда, дзе была падпісаная Крэўская ўнія, дзе задушылі Кейстута і адкуль уцёк Вітаўт — проста кландайк для навукоўцаў.
Кожны год там знаходзяць штосьці цікавае, што мяняе ўяўленні, якія існавалі дагэтуль пра сярэднявечны замак і быт у ім.
У гэтым годзе археолагі натрапілі на каменны падмурак, які, верагодна, быў часткай моста, што злучаў малую браму на паўднёвым баку замка з унутраным дворам. Яны таксама знайшлі драўляныя канструкцыі ў сугліністым пласце.
“Лінія падмурка цалкам адпавядае канфігурацыі моста. А ў гэтым месцы знаходзілася замкавая сажалка, таму і была неабходнасць узводзіць каменны падмурак. Сярод знойдзеных артэфактаў — фрагменты керамічных рыштункаў XVI-XVII стагоддзяў, а таксама нумізматычны матэрыял канца XVI — сярэдзіны XVII стагоддзя. Сярод досыць рэдкіх знаходак — пацерка, сагнутая са срэбнай манеты часоў Стэфана Баторыя”, — каментуе кіраўнік раскопак, навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Алег Дзярновіч.
![Што знайшлі беларускія археолагі ў гэтым сезоне: мост, могілкі і страчаны касцёл](/sites/default/files/styles/default_image_paragraph/public/paragraphs/image/photo_2024-09-04_15-08-10.jpg.webp?itok=xK9vxcZv)
У Стоўбцах знайшлі старадаўні касцёл
Страчаны дамініканскі храм Святога Казіміра XVII стагоддзя нагадаў пра сябе падмуркам.
Мясцовая парафія раней планавала правесці раскопкі, каб падрыхтавацца да адбудовы капліцы з труной святога Фабіяна Малішоўскага, прыёра місіі ордэна дамініканцаў. І вось адкапалі фрагменты сутарэнняў страчанага касцёла, піша ініцыятыва “Спадчына”. Захаваліся нават праёмы і праходы!
Айцец Фабіян Малішоўскі з 1640 года кіраваў будаўніцтвам кляштара дамініканцаў і мураванага касцёла Святога Казіміра. Пасля паўстання супраць Расійскай імперыі 1830-1831 гадоў дамініканцаў адсюль прагналі, але касцёл працягваў дзейнічаць аж да паўстання Кастуся Каліноўскага ў 1863 годзе. Потым забралі і касцёл.
Храм перажыў перабудову пад царкву, аднаўленне “за польскім часам” у 1920-х і нават Другую сусветную вайну. Але быў зруйнаваны ў багаборчыя хрушчоўскія часы.
Браму-званіцу, што існавала пры кляштары, у нашыя часы аднавілі. Гістарычнай адпаведнасцю ў гэтым праекце не пераймаліся, таму пабудова выглядае груба і недакладна.
Актывісты патрабуюць надаць усёй тэрыторыі былога касцёла статус гісторыка-культурнай каштоўнасці, але гэтага дагэтуль не адбылося. Цяпер, дзякуючы таму, што раскопкі агалілі падмуркі, можна было б лічыць гэтую тэрыторыю хаця б помнікам археалогіі.
![Што знайшлі беларускія археолагі ў гэтым сезоне: мост, могілкі і страчаны касцёл](/sites/default/files/styles/default_image_paragraph/public/paragraphs/image/photo_2024-09-04_15-11-25.jpg.webp?itok=IPaukRdn)
На Менцы знайшлі могілкі XI стагоддзя
У Мінскім раёне на рацэ Менцы выявілі могілкі XI стагоддзя. У раннехрысціянскі перыяд высокастатусных жыхароў хавалі ўнутры гарадскіх умацаванняў, а звычайных — у курганах. Гэта адкрыццё пацвярджае наяўнасць гарадской эліты, ад якой пачынаўся Мінск.
“Мы зрабілі нечаканую знаходку, пра якую нават не маглі здагадвацца. У куце профілю раскопу мы знайшлі сляды ног чалавека ў пахаванні. Мы пачалі раскрываць суседнія ямы і выявілі ў іх пахаванні. Мы можам з упэўненасцю гаварыць пра тое, што гэтыя пахаванні XI-XII стагоддзяў”, — каментуе загадчык аддзела археалогіі Сярэдніх вякоў і Новага часу Інстытута гісторыі НАН Андрэй Вайцяховіч.
Археолагі знайшлі два поўных пахаванні і частку яшчэ аднаго. Паверх іх — культурны пласт эпохі старажытнарускіх княстваў.
Адкрыццё могілак сведчыць пра тое, што ў гарадскім пасяленні была царква. Бо звычайна каля яе сцен і здзяйснялі пахаванні.
“Тут маглі быць пахаваныя святары ці людзі, звязаныя з царквой. Гэта пакуль толькі здагадка, таму што ўсе пахаванні ідуць без інвентара. Раннія хрысціяне тут у процівагу паганству лічылі, што чалавек павінен адыходзіць так, як прыйшоў у гэты свет — без нічога”, — кажа Андрэй Вайцяховіч.
Магчыма, на Менцы была самая старажытная хрысціянская царква ў гэтым рэгіёне. Гэта сведчыць пра тое, што адразу пасля прыняцця хрысціянства тут актыўна развівалася і распаўсюджвалася.
![Што знайшлі беларускія археолагі ў гэтым сезоне: мост, могілкі і страчаны касцёл](/sites/default/files/styles/default_image_paragraph/public/paragraphs/image/photo_2024-09-04_15-14-05.jpg.webp?itok=qVzfexPC)
Самы старажытны будынак у Валожыне
На гэтым месцы ў Валожыне планавалася пабудаваць паркоўку. Але тэрыторыя побач з касцёлам Святога Іосіфа — гэта ахоўная зона, таму будаўнічыя працы тут павінны суправаджацца археалагічнымі даследаваннямі.
А пачалося з таго, што будаўнікі ў пэўных месцах пачалі натыкацца на нейкія скляпенні і аркі, якія перашкаджалі праводзіць вадаправод і каналізацыю.
— Менавіта ў гэтых месцах мы пачалі раскопкі і натрапілі на падмурак. На сённяшні дзень мы прыходзім да высновы, што працуем з будынкам прыблізна XVII стагоддзя. І гэта цяпер адзін з найстаражытнейшых у Валожыне. Тут знайшлі багаты матэрыял: рэшткі бітага посуду, шкельцы, шмат кафлі, з колькасці якой фактычна можна сабраць печку.
Калі паблізу знаходзіўся касцёл, то гэты будынак мы спрабуем інтэрпрэтаваць як плябанію, у якой жыў ксёндз, ці духоўную школу, якую адчынілі пры бернардзінскім кляштары. Апошняя версія пад вялікім пытаннем. Але калі гэта ўсё ж плябанія, то, па сутнасці, мы знайшлі адну з найстаражытнейшых у Валожынскім раёне і Мінскай вобласці, — кажуць археолагі Інстытута гісторыі Нацыянальнай Акадэміі навук Беларусі з аддзела археалогіі Сярэднявечча і Новага часу Сяргей Ліневіч і Ганна Ясковіч.
Улады абяцаюць, што паркоўка зойме толькі частку гэтай пляцоўкі. Астатняе будзе ахоўнай зонай з перспектывай стварэння турыстычнага месца.
![Што знайшлі беларускія археолагі ў гэтым сезоне: мост, могілкі і страчаны касцёл](/sites/default/files/styles/default_image_paragraph/public/paragraphs/image/photo_2024-09-04_17-26-44.jpg.webp?itok=r6GL-juk)
І гэта яшчэ не ўсё. У Шумілінскім раёне знайшлі паясную накладку вікінгаў, а на раскопках на Менцы яшчэ знайшлі драўляную фігуру цмока і рыдлёўку, якой будавалі старажытны горад.
Каб сачыць за галоўнымі навінамі, падпішыцеся на канал Еўрарадыё ў Telegram.
Мы штодня публікуем відэа пра жыццё ў Беларусі на Youtube-канале. Падпісацца можна тут.