Здароў, зброя! Ці патрэбнае беларусам права на караткаствол у кабуры?
!["Рамантычны флёр ад валодання зброяй хутка мінае, застаецца аліўная пляма на штанах і спецыфічны смурод" / калаж Улада Рубанава, Еўрарадыё](/sites/default/files/styles/gallery_main/public/2023-09/227.jpg.webp?itok=MkmIdfRG)
"Рамантычны флёр ад валодання зброяй хутка мінае, застаецца аліўная пляма на штанах і спецыфічны смурод" / калаж Улада Рубанава, Еўрарадыё
Права амерыканцаў на нашэнне і захоўванне зброі замацаванае ў другой папраўцы да Канстытуцыі. Першая гарантуе свабоду слова.
Калі беларусы выб'юць сабе свабоду слова, ці трэба ім будзе адваяваць ва ўяўнай новай беларускай дзяржавы яшчэ і права на зброю?
Зброя ў Беларусі легальная ўжо цяпер
Проста цяпер у нас у краіне жыве 125 тысяч паляўнічых, і на руках у кожнага з іх ёсць хаця б адзін ствол. Акрамя паляўнічай у Беларусі дазволеныя спартыўная зброя і газавая — для самаабароны.
— У мяне дома захоўваецца некалькі адзінак зброі, — расказвае Еўрарадыё паляўнічы Алег [імя змененае]. — Калі чалавек не можа сабе купіць першы ствол, спасылаючыся на праблемы з атрыманнем дазволу, ён ці гультай, ці падманвае.
Што трэба зрабіць? Пайсці ў паліклініку і прайсці медагляд — гэта займае прыкладна гадзіну. З атрыманай даведкай трэба ісці ў міліцыю па месцы жыхарства. Праз месяц табе выдадуць дазвол на набыццё зброі.
Потым участковы прыйдзе да цябе дадому праверыць, у якіх умовах жывеш, ці не алкаш ты, ці не вядзеш антысацыяльны лад жыцця і ці ёсць у цябе дома магчымасці нармальна захоўваць зброю. І пасля гэтага ты зноў пойдзеш у міліцыю — ужо каб зарэгістраваць свой ствол.
Штогод да цябе будзе прыходзіць участковы, каб праверыць умовы захоўвання зброі. Мяне гэта абсалютна не напружвае: зайшоў, паглядзеў, пайшоў. Якія праблемы? Ці патрэбныя нейкія паслабленні ў спісе гэтых працэдур? Не бачу неабходнасці.
Ці могуць канфіскаваць "сайгу", калі ўчастковы палічыць цябе нядобранадзейным? Алег кажа, у асяроддзі паляўнічых хадзілі чуткі, што ў тых з іх, каго затрымлівалі на пратэстах, былі праблемы з падаўжэннем дазволу. Але сам наш суразмоўца з такімі праблемамі не сутыкаўся.
Калі зброя ўжо легальная, што яшчэ дазваляць?
Калі кажуць пра паслабленне законаў што да зброі, часцей за ўсё маюць на ўвазе дазвол на нашэнне караткаствольнай зброі.
![Привет, оружие! Нужно ли белорусам право на короткоствол в кобуре?](/sites/default/files/styles/default_image_paragraph/public/paragraphs/image/1459457307-the-ranch-ashton-kutcher-netflix.jpg.webp?itok=D1Cpf_bK)
— То-бок гаворка пра "пісталет у кішэні". Умовы набыцця такой зброі мусяць быць больш сур'ёзныя, чым для паляўнічай або спартыўнай. І так, калі б заканадаўча была такая магчымасць, я б купіў сабе пісталет і насіў бы яго. Я лічу, што гэта дысцыплінуе — як чалавека, так і грамадства, — кажа Алег.
Але насіць пісталет у кішэні беларусам нельга. Таму некаторыя для аховы дома купляюць менавіта паляўнічую зброю, кажа Алег. Наогул "некаторыя" — гэта даволі многія, бо са 125 тысяч паляўнічых, зарэгістраваных у краіне, палюе толькі траціна.
— У астатніх ствол проста ляжыць. Для чаго? Ну, не ведаю, для чаго ён у іх ляжыць. Але выкарыстоўваць яго для аховы дома я б не стаў — гэта цягне сур'ёзныя крымінальныя наступствы. У судзе будзе складана даказаць, што вы абараняліся. Каб выкарыстоўваць зброю для абароны дома і сям'і, патрэбныя адпаведныя законы.
А яшчэ культура абыходжання са зброяй, кажа Алег. Бо "рамантычны флёр" ад валодання пісталетам хутка мінае.
— Насамрэч пісталет — гэта страшна нязручна. Вечна адтапыранае адзенне, аліўная пляма на штанах, смурод — зброя пахне асаблівым чынам. І калі яна надакучвае, то перамяшчаецца ў шуфляду (гэтага катэгарычна нельга рабіць), у схоўку аўтамабіля — а потым проста пакрываецца пылам, і пра яго забываюць. Так што для большасці людзей сэнсу ў такой зброі я не бачу.
І ўсё роўна, як на мяне, магчымасць набыць зброю (за выключэннем аўтаматычнай) у чалавека мусіць быць. Але спачатку трэба паставіць перад ім паласу перашкод. І калі зброя табе сапраўды патрэбная — для самаабароны, для абароны сваёй сям'і — ты гэтую паласу пройдзеш. А калі не патрэбная, спатыкнешся на першым жа бар'еры і скажаш "ды ну нафіг".
У Беларусі для самаабароны дазволеная газавая зброя, але тут таксама прасцей сказаць "ды ну нафіг". Газавая зброя стварае падманнае адчуванне абароненасці, у выпадку канфлікту яна можа хіба што раззлаваць праціўніка. Нават супраць сабак яе выкарыстоўваць кепская ідэя: вочы газам можа заліць менавіта вам. І з патронамі да такога пісталета таксама будуць пастаянныя праблемы.
Затое ўчастковыя з праверкамі да вас будуць прыходзіць так рэгулярна, нібыта ў сейфе ў вас не газавы пісталет, а тры "сайгі". Калі "на раёне" нешта здарыцца, участковы будзе яшчэ і назвоньваць вам і высвятляць, дзе вы былі ў гэты час. Таму праз некалькі гадоў валодання газавым пісталетам некаторыя ўладальнікі проста аддаюць яго ў МУС.
“У Нью-Ёрку пісталет на поясе не носяць, але ёсць “каўбойскія штаты”
Калі мы стэлефанаваліся з нью-ёркскім праваабаронцам, бізнес-менеджарам Sharova Law Firm Дзмітрыем Наскаўцом, ён ішоў па Мэдысан-авеню. На Мэдысан-авеню не страляюць — там знаходзяцца офісы Burberry, Tom Ford і Roberto Cavalli.
— Перад некаторымі дамамі вуліцу мыюць з шампунем, у кожным холе сядзіць швейцар, а ў ліфце — яшчэ адзін. Якія пісталеты? Ніхто з тых, хто жыве тут, ніколі не выступіць за легалізацыю зброі. Людзі проста не разумеюць, навошта гэта трэба, бо думаюць, што ўсе за межамі Мэдысан-авеню жывуць гэтак жа.
Але жанчына, якая жыве ў інтэрнаце побач з прадаўцамі наркотыкаў, відавочна думае інакш. Я заўважыў, што чым бліжэй да бяспечнага раёна жыве чалавек, тым менш ён разумее, навошта патрэбная зброя, — расказвае Дзмітрый.
![Привет, оружие! Нужно ли белорусам право на короткоствол в кобуре?](/sites/default/files/styles/default_image_paragraph/public/paragraphs/image/fight.png.webp?itok=dmStcNHR)
Калі гаворка заходзіць пра зброю, аказваецца, што Нью-Ёрк — не сапраўдная Амерыка. Мэрыя тут вельмі ўскладніла працэс абароту зброі.
Не, зброю ў Нью-Ёрку купіць можна, і ёсць спецыялізаваныя крамы — але для гэтага давядзецца пераканаць гарадскія ўлады, што яна вам сапраўды патрэбная. Напрыклад, вы працуеце з гатоўкай або маеце ювелірную майстэрню і захоўваеце вырабы дома.
— Да нас у бюро звяртаўся чалавек, у якога ў хатнім сейфе знайшлі пісталет. Дазволу на нашэнне зброі ў яго не было. Паліцыянты спыталі: навошта табе пісталет? Ён адказаў: у 80-я — 90-я раён, у якім я жыву, быў вельмі небяспечным. І з тых гадоў пісталет у мяне ляжыць для самаабароны. Гэтага чалавека адправілі ў турму на два гады.
"Сапраўдная" Амерыка пачынаецца адразу ж за Нью-Ёркам, у прыгарадзе. Там жыве прыяцель Дзмітрыя. У сваім "вясковым" доме на Лонг-Айлэндзе ён захоўвае 12 адзінак зброі.
— Вінтоўкі, вінчэстары, аўтаматы з выключанай сістэмай аўтаматычнай стральбы. І нават савецкі наган — вінтоўка, якая была ў кожнага салдата падчас Другой сусветнай вайны. Ён купіў яе за 300 долараў у сябе на раёне. Неяк мы загрузілі гэтыя 12 адзінак у багажнік, паехалі ў цір — і дзве гадзіны там гасілі.
А вось калі Дзмітрый упершыню прыехаў у штат Пенсільванія, то, прызнаецца, быў напалоханы. У звычайнай прадуктовай краме малады чалавек расстаўляў па паліцах малако, а на поясе ў яго вісела кабура з рэвальверам.
— Я на той момант толькі нядаўна пераехаў, і пытаюся ў мясцовых — гэта што за бздура? Яны мне: А чаго ты здзіўляешся? Мы каўбоі, у нас так прынята. І гэта ўсяго за дзве гадзіны язды ад Манхэтэна.
А ёсць зусім "каўбойскія" штаты — Тэхас, Агаё. Там можна проста пайсці на выставу зброі і, паказаўшы толькі правы кіроўцы, купіць сабе вінчэстар ці аўтамат. Яго проста запісваюць на тваё імя — і ўсё, прададзена. Многія набытыя такім чынам вінчэстары потым усплываюць на чорным рынку ў Нью-Ёрку, і гэта вялікая праблема для паліцэйскіх.
У тых рэгіёнах, дзе падтрымліваюць Трампа, дзе жыве рабоча-сялянскае насельніцтва, на зброю трацяць шмат грошай. Там нават дзяўчатам на 18-годдзе дораць вінтоўку.
![Привет, оружие! Нужно ли белорусам право на короткоствол в кобуре?](/sites/default/files/styles/default_image_paragraph/public/paragraphs/image/c276305e19ab1cd5c8ec26e0cb89201126db10e4.jpeg.webp?itok=MOjSpnK8)
Там людзі любяць зброю — але не як інструмент, з якога можна забіць, а як дасканалы з пункту гледжання тэхнічнай інжынерыі прадмет. Яны яго разбіраюць, чысцяць, размаўляюць пра яго, купляюць для яго рэдкія патроны. Гэта хобі, а не толькі інструмент самаабароны.
А ў ліберальных штатах, дзе ва ўладзе дэмакраты, зброю не вельмі любяць. Усё ж прагрэсіўная ідэя палягае на тым, што зброя — гэта бязглуздзіца і з ёй трэба завязваць. У Вашынгтоне поўным ходам ідзе рэклама ідэі адмовы ад зброі.
Валерый Кавалеўскі тлумачыць, чаму ў бок ЗША лепш не глядзець
У Пераходным кабінеце Святланы Ціханоўскай пытанне легалізацыі зброі ў "новай Беларусі" не абмяркоўвалі, прызнае прадстаўнік Кабінета Валерый Кавалеўскі. Сам ён доўгі час жыў у ЗША, але не лічыць, што досвед Штатаў рэлевантны для Беларусі.
— Там інакш, чым у Беларусі, фармаваліся і дзяржава, і культура абыходжання са зброяй. У гэтым пытанні ёсць сэнс глядзець на нашых суседзяў, чый гістарычны досвед бліжэйшы і больш зразумелы беларусам і хто ў гэтым пытанні прасунуўся далей за нас.
Валоданне зброяй абсалютна свабодным быць не можа. Але ў краінах, дзе культура валодання зброяй, як і заканадаўства ў гэтай сферы, добра выбудаваныя, гэта не шкодзіць — наадварот, умацоўвае ўпэўненасць грамадства ў дэмакратычных інстытуцыях.
Гэта дае вялікую ўпэўненасць грамадства ў тым, што не здарыцца сітуацыя, пры якой адзін чалавек прыйдзе да ўлады і ўсталюе свой рэпрэсіўны рэжым, падпарадкуе грамадства сваёй волі. У той жа Канстытуцыі ЗША напісана, што валоданне зброяй — спосаб недапушчэння тыраніі.
Добраахвотнік: “На табе зброя” значыць “на табе адказнасць”
— Гатоўнасць да дзеяння, рашучасць, маральная стойкасць — у гэтым сіла. А сама па сабе вінтоўка — гэта проста 3,5 кілаграма жалеза, — кажа беларускі добраахвотнік Замежнага легіёна з пазыўным Вавёрка. Ён ваюе ва Украіне ўжо паўтара года. — Украінцы ваююць за сваю краіну не таму, што ў іх ёсць вінтоўкі, а таму, што адчуваюць адказнасць за яе, бо яны яе грамадзяне.
Вавёрка ніколі не рыхтаваўся да вялікай вайны, не думаў, што ў яго жыццё прыйдзе вялікая вайна. Таму, калі ездзіў у Вільню, дзе законы пра абыходжанне са зброяй больш лаяльныя, чым у Беларусі, хадзіў у цір страляць з пісталета — проста таму, што падабалася страляць з пісталета.
— З пачаткам вайны стаўленне да зброі не змянілася, хіба што з'явілася новая звычка: цяпер я мушу заўсёды бачыць, дзе знаходзіцца мая зброя. Звычайна гэта месца побач з ложкам. Калі ты проста цяпер на першай лініі — значыць, твая зброя на табе. Кладзешся спаць — рукой у цемры правяраеш: ага, вось мая браня — разгрузачны пояс, бронік і каска. А вось мая вінтоўка.
Важнае і выхаванне культуры абыходжання са зброяй. У ваенны час жорстка спыняюцца любыя канфлікты паміж узброенымі людзьмі. Бо канфлікты паміж двума ўзброенымі людзьмі могуць скончыцца не бойкай, а стральбой.
![Привет, оружие! Нужно ли белорусам право на короткоствол в кобуре?](/sites/default/files/styles/default_image_paragraph/public/paragraphs/image/YXVVKLECC5EKRKC6VHWNMT2YHY.jpg.webp?itok=HXVQuuWd)
Лёгка дапусціць, што наяўнасць зброі магла б абараніць беларусаў ад самавольства сілавікоў (у тым ліку ад патэнцыйных палепшаных сілавікоў "новай Беларусі"). Але магчымая і адваротная сітуацыя. Дзмітрый Наскавец кажа, што менавіта наяўнасць у амерыканцаў зброі правакуе ў паліцэйскіх параною — а з ёй і паліцэйскае самавольства.
— Так, у ЗША паліцэйскія страляюць часта. Яны ведаюць, што на вуліцах шмат зброі, што яе шмат і на чорным рынку. Таму паліцэйскі заўсёды мае на ўвазе, што і яго самога могуць прыстрэліць. Праз велізарную колькасць зброі развіваецца і велізарная параноя.
“У Агаё страшна апынуцца на ганку чужога дома”
Мы спыталі ў Дзмітрыя Наскаўца, дзе ён адчувае сябе бяспечней: у Нью-Ёрку, дзе зброі няма ні ў яго, ні ў большасці іншых жыхароў горада — ці ў Агаё, дзе ў кожным доме на сцяне з дзясятак ствалоў?
— Наогул у Агаё бяспечна. Звычайнае вясковае спакойнае жыццё. Небяспека пачынаецца ў прыватным сектары. Напрыклад, калі табе трэба даставіць нешта на тэрыторыю дома і пастукаць у дзверы. Такіх сітуацый я б баяўся.
Людзі прывыклі сядзець дома, гасцей і сяброў амаль няма — і тут хтосьці ўрываецца. Хутчэй за ўсё, у доме ёсць зброя. А калі гаспадар дома паспеў выпіць? А калі яму нешта падалося? Ён праўда можа пачаць страляць — і такіх злачынстваў у Штатах здаралася шмат. Так што так, у Нью-Ёрку я адчуваю сябе ў большай бяспецы, чым у прыватным сектары Агаё.
Але зноў жа, у Амерыцы ў цэлым бяспечна. Гісторыі пра чорныя раёны, дзе на цябе абавязкова нападуць і заб'юць — гэта легенда.
![Привет, оружие! Нужно ли белорусам право на короткоствол в кобуре?](/sites/default/files/styles/default_image_paragraph/public/paragraphs/image/danny-ashton.jpg.webp?itok=UithzhoD)
Вавёрка лічыць, што ў беларусаў мусіць быць магчымасць, прайшоўшы пэўныя этапы, атрымаць дазвол на валоданне стралковай зброяй.
— Пісталетам, вінтоўкай, драбавіком. Не думаю, што гэта істотна павялічыць узровень злачыннасці. Бо зброя — гэта проста інструмент, з дапамогай якога чалавек рэалізуе тое, на што гатовы пайсці. Гатовы пайсці на злачынства — пойдзе на яго і з нажом, і з дзедавым абрэзам.
У чалавека мусіць быць дазвол на валоданне, захоўванне і транспартаванне зброі, каб ты мог паехаць з ім на стрэльбішча. Іншае пытанне — як рэгуляваць нашэнне зброі. Найперш гаворка ідзе пра пісталеты. Каму даць магчымасць атрымаць ліцэнзію на схаванае або адкрытае нашэнне зброі? У тых жа ЗША ў розных штатах гэтае пытанне рэгулюецца па-рознаму.
Я не ведаю, як зрабіць правільна. Ёсць хіба што цьмянае адчуванне, што нашэнне зброі можна дазволіць армейскім афіцэрам або, да прыкладу, журналістам, якія пішуць на вострыя тэмы.
Rand Corporation — пазапартыйны амерыканскі некамерцыйны аналітычны цэнтр — прааналізаваў шэраг даследаванняў, якія вывучаюць узаемасувязь паміж законамі пра схаванае нашэнне зброі і колькасцю гвалтоўных злачынстваў:
"Некаторыя даследаванні паказваюць, што законы пра права на схаванае нашэнне зброі скарачаюць колькасць гвалтоўных злачынстваў. Іншыя — што наступствы прыняцця такіх законаў нязначныя. А трэція — што такія законы павялічваюць гвалтоўныя злачынствы. Мы заключаем, што немагчыма прыйсці да якой-кольвек навукова абгрунтаванай высновы".
Дзмітрый Наскавец мяркуе, што ў Беларусі можна прышчапіць культуру абыходжання са зброяй — урэшце, шмат у каго была вайсковая спецпадрыхтоўка ў школе.
— Але часцей за зброю легалізуюць у прагрэсіўных краінах — у Швейцарыі, у Швецыі. Баюся, у Беларусі паслабленне законаў у гэтай сферы прывяло б да росту колькасці няшчасных выпадкаў.
Ды і не думаю, што гэта знайшло б разуменне ў грамадстве. Нагадваю, у ЗША права на нашэнне і валоданне зброяй замацаванае ў Канстытуцыі, напісанай у XVIII стагоддзі людзьмі, якія бачылі недахопы старых еўрапейскіх імперый і спрабавалі іх выправіць. У нас будзе складана растлумачыць, навошта можа спатрэбіцца такая папраўка ў Канстытуцыю.
Ды і наогул не думаю, што варта падымаць такое пытанне раней, чым зменіцца ўлада. Ці трэба легалізаваць зброю для аднаўлення прававой дзяржавы? Не, не трэба.
Каб сачыць за галоўнымі навінамі, падпішыцеся на канал Еўрарадыё ў Telegram.
Мы штодня публікуем відэа пра жыццё ў Беларусі на Youtube-канале. Падпісацца можна тут.